Nova endemična biljna vrsta otkrivena na planini Ozren
Tim naučnika iz Srbije, na čelu sa dopisnim članom SANU Marjanom Niketićem iz Prirodnjačkog muzeja, dr Urošem Buzurovićem iz Instituta za zemljište i prof. dr Gordanom Tomović sa Instituta za botaniku Biološkog fakulteta Univerziteta u Beogradu, je nedavno otkrio novu endemičnu biljnu vrstu na planini Ozren, blizu Sjenice. U radu na opisu i determinaciji biljne vrste, a koji je objavljen u prestižnom naučnom časopisu Botanica Serbica su učestovali i Ksenija Jakovljević (Institut za biološka istraživanja „Siniša Stanković“), Snežana Vuksanović (Prirodnjački muzej u Podgorici), Maja Lazarević, Snežana Dragićević (Crnogorska akademija nauka i umjetnosti).
Ovaj novi biljni takson predstavlja jedinstven doprinos istraživanju flore Balkanskog regiona, posebno zbog svog endemičnog statusa koji znači da se vrsta javlja isključivo na ovoj specifičnoj lokaciji. Primerak ove vrste čuva se kao izotipski uzorak u Generalnom herbarijumu Balkanskog poluostrva, koji se nalazi u Prirodnjačkom muzeju u Beogradu.
Istraživački tim je tokom nekoliko godina posmatrao i prikupljao podatke sa Ozrena, fokusirajući se na različite faze metodološkog procesa neophodnog za konzervaciju i naučno opisivanje nove vrste. Ovaj proces je prema rečima autora studije, uključivao prikupljanje uzoraka tokom nekoliko faza rasta i razvoja biljke, merenje na nivou čitave biljke i pojedinih delova biljke, određivanje broja hromozoma, kao i odstranjivanje kompetitora.
Novotkrivena endemična biljna vrsta – Ozrenski različak (Centaurea ozrenii) pripada rodu Centaurea i porodici Asteraceae. Ovaj rod obuhvata oko 750 biljnih vrsta i taksonomski je jedan od najsloženijih rodova zbog velike varijabilnosti morfoloških karakteristika i prelaznih oblika.
Karakteristike po kojima se ozrenski razlčak razlikuje od morfološki sličnih vrsta C. calocephala, C. chrysolepis, C. orientalis, C. murbeckii, C. kotschyana i C. Zlatiborensi su:
- ima znatno uže bazalne listove (do 1 cm širine), listove stabljike sa bočnim režnjevima koji su na vrhu osasto zašiljeni i upadljive obodne radijalne cvetove koji su mnogo duži od unutrašnjih.
- nedeljeni do prosto perasto usečeni (ne lirasti), malo dlakavi listovi sa linearnim segmentima koji formiraju (pseudo)rozetu,
- gornji listovi sa osasto zašiljenim vrhom i krem-žuti do bledožuti cvetovi od kojih su spoljašnji znatno duži od unutrašnjih.
Ova retka vrsta raste na kserofilnim i stepolikim staništima s serpentinitskom geološkom podlogom. Detaljnim terenskim istraživanjima potvrđeno je da Centaurea ozrenii postoji samo na jednom lokalizovanom mestu na planini Ozren, sa malom populacijom od svega 13 grupa jedinki koje naseljavaju područje od 50 m2, zbog čega je klasifikovana kao kritično ugrožena vrsta prema IUCN kriterijumima.
Otkriće ove endemične vrste dodatno naglašava značaj zaštite planinskih ekosistema i jedinstvene flore koju region jugozapadne Srbije pruža. Više informacija o otkriću i opisu novih vrsta možete pronaći u najnovijem broju časopisa Botanica Serbica.
Buzurović, U., Tomović, G., Jakovljević, K., Vuksanović, S., Lazarević, M., Dragićević, S., Niketić, M. (2024): Centaurea ozrenii (Asteraceae) ‒ a new local endemic and extremely rare species from Mt. Ozren near Sjenica in Serbia. – Botanica Serbica 48(2): 273-281
https://botanicaserbica.bio.bg.ac.rs/arhiva/pdf/2024_48_2_917_full.pdf
