125-godina Prirodnjačkog muzeja

Prirodnjački muzej je osnovan 19. decembra 1895. godine. Spada u red najstarijih institucija kulture i nauke u Srbiji (jedna od 5 prvih osnovanih u Srbiji) i prva je specijalizovana ustanova čije su tri osnovne i neodvojive delatnosti naučno proučavanje, zaštita i prezentacija nacionalne prirodne baštine. Nikada nije bio samo ogledalo prirode, već ključno mesto gde se stiču naučna znanja o prirodi i o tome kako je razumeti i sačuvati.

Tokom proteklih 125 godina postojanja Prirodnjački muzej je prebrodio burne istorijske događaje, materijalnu nemaštinu i teška vremena. Zgrade u kojima je bio smešten spolja nisu otkrivale kakvo vredno blago se čuva unutra. Propala fasada, napukli zidovi i oronuli prozori bili su odraz privremenih rešenja i iščekivanja nekih boljih okolnosti. Sve to vreme iznutra su vredan rad i posvećenost kustosa čuvali i obogaćivali zbirke, istraživana je priroda Srbije ali i Balkana i celog sveta. Zbirke i predmeti su dolazili iz zemlje i sa različitih kontinenata i smeštani u depoe. Sticana su i razmenjivana naučna saznanja i otkrića, pisani su radovi i monografske studije. U biološkim i geološkim zbirkama danas se nalazi oko 2 miliona vrednih primeraka i puno unikatnh holotipova – etalona po kojima su po prvi put opisane novootkrivene vrste. Zbirke sadrže predmete u rasponu od 4,5 milijardi godina starosti, od meteorita iz vremena nastanka Sunčevog sistema, stotine miliona godina stare fosile, preko istorijskih primeraka Pančićeve omorike, srpske ramonde i drugih, pa do nedavno otkrivenih novih vrsta minerala, fosila, gljiva, biljaka i životinja. Jedini je muzej ove vrste u Srbiji sa najvećom i najvažnijom prirodnjačkom kolekcijom u zemlji. Samo deo ovog blaga je dostupan publici zbog vekovnog nerešenog pitanja odgovarajuće zgrade u kojoj bi Muzej bio trajno smešten, što je problem jednako star kao i sam Muzej.

Težnja kustosa Prirodnjačkog muzeja je uvek bila da prikažu dragocenosti koje proučavaju i o kojima se brinu, da ih nesebično podele sa publikom još od 1904. godine i prve izložbe. Gostovalo se sa izložbama u raznim ustanovama ili iznajmljenim prostorima, a pokušano je izlaganje u sobama i podrumu nenamenskih, privremenih zgrada na Vračaru koje Muzej koristi od 1938. godine. Tek 1995. godine, tačno vek nakon osnivanja, Prirodnjački muzej otvara majušnu galeriju u nekadašnjoj turskoj stražarskoj karauli na Kalemegdanu. Od tada se tamo često smenjuju male tematske izložbe, gde publika može da vidi delić nacionalne prirodnjačke baštine.